[Spis treści] [strona główna]
3. Kaplica Matki Bożej Różańcowej

Kaplica znajduje się w miejscowości Trachy, przy ulicy Nowowiejskiej 14.   Miejscowość   Trachy   dzieli   się   na   trzy   części :
Kuźniczka Górna, Zamoście, oraz Nowa Wieś.108 Obiekt znajduje się w części Nowej Wsi, na prywatnej posesji pana Andrzeja Pańczyk.109 Mimo, iż jest to prywatna działka, obiekt został od niej odgrodzony, umożliwiając dojście wiernym – od strony ulicy. Pomiędzy kaplicą, a drogą znajduje się rów melioracyjny, jednak został on zakryty umożliwiając dojście do miejsca kultu. Niektóre źródła podają, że kaplica powstała w XIX wieku,110 jednak  z relacji rodzin najstarszych mieszkańców miejscowości wynika, że 200 lat temu, kaplica dawno już tam stała.111 Ponadto w czasie remontu zauważono, że kaplica
Kaplica NMP Różańcowej
zbudowana jest z cegieł wytwarzanych ręcznie. Jak mówi historia,  około   roku   1750,  obok  lasu,  niedaleko  którego  stoi kaplica, istniała tutaj cegielnia, gdzie ręcznie wytwarzano cegły.112 Przypuszcza się, że cegły użyte na budowę kaplicy pochodziły właśnie z tej cegielni. Kolejnym dowodem na to, że kaplica pochodzi z wieku XVIII, jest szkło znalezione w posadzce kaplicy – w trakcie remontu. Jak mówi sołtys Trach, była to tzw. „szlaka” szklana.113 Wiemy, że również około roku 1750, w Trachach istniała huta szkła. A tzw. „szlaką” utwardzano drogi  w pobliskich miejscowościach.114 Nie wiemy, co działo się z kaplicą od jej powstania, do czasów drugiej wojny światowej. Wiemy natomiast,  że  po  wojnie,  aż  do  roku  1984,  kaplica nie była remontowana.
Dopiero w 1985 roku miał miejsce duży remont obiektu. W czasie remontu otynkowano obiekt od strony zewnętrznej i wewnętrznej, ponadto położono nową posadzkę, poprawiono dach, oraz zrobiono nową dzwonnicę. Osoby remontujące  obiekt, to  między  innymi  Henryk  Goldman,  Erwin  Sosna, oraz Rafał Putz. Fundusze na renowację kaplicy pochodziły w części ze składek mieszkańców, były również osoby, które ofiarowały niektóre materiały na remont. Byli to między innymi : Paweł Wojtke – drewno na dach, Rafał Putz – materiały budowlane. Wśród osób, które w różny sposób przyczyniły się do odnowy tego miejsca, należy podkreślić głównie sołtysa Trach – pana Henryka Goldman, który nie tylko cały remont i pracę organizował, ale również sam wykonał drewnianą wierzę , na której zawieszona jest sygnaturka. W czasie odnowienia tego miejsca kultu, wmurowano w lewym tylnym rogu kaplicy butelkę, gdzie znajdują się informacje , kto brał udział w remoncie, ponadto włożone zostały pieniądze z roku w którym odnowienie miało miejsce. W roku 2005, teren wokół kaplicy wyłożono kostką brukową, natomiast w roku 2006, ma zostać odnowiony dach, na który zebrano już materiały, oraz drenaż terenu wokół obiektu. Należy jeszcze wspomnieć, że poprzednim właścicielem terenu na którym stoi miejsce kultu, była rodzina Richter, a do 1965 roku, rodzina Gniosdorz.115
Wewnątrz obiektu znajdują się dwie figury : Najświętsza Maryja Panna Różańcowa, Najświętsze Serce Pana Jezusa, oraz dwa obrazy. Większy przedstawia Matkę Bożą,  mniejszy natomiast Matkę Bożą z Dzieciątkiem.
    Wspomnienie najświętszej Maryi Panny Różańcowej116 zostało ustanowione na pamiątkę zwycięstwa floty chrześcijańskiej nad wojskami tureckimi,  odniesionego  pod  Lepanto  (nad  Zatoką  Koryncką) siódmego października 1571 r. Sułtan turecki Selim II pragnął podbić całą Europę i zaprowadzić w niej wiarę muzułmańską. Ówczesny papież - św. Pius V, dominikanin, gorący czciciel Matki Bożej - usłyszawszy o zbliżającej się wojnie, ze  łzami  w  oczach  zaczął  zanosić  żarliwe  modlitwy  do  Maryi, powierzając jej swą troskę podczas odmawiania różańca. Nagle doznał wizji: zdawało mu się, że znalazł się na miejscu bitwy pod Lepanto. Zobaczył ogromne floty, przygotowujące się do starcia. Nad nimi ujrzał Maryję, która patrzyła na niego spokojnym wzrokiem. Nieoczekiwana zmiana wiatru uniemożliwiła manewry muzułmanom, a sprzyjała flocie chrześcijańskiej. Udało się powstrzymać inwazję Turków na Europę.
Zwycięstwo było ogromne. Po zaledwie czterech godzinach walki zatopiono sześćdziesiąt galer wroga, zdobyto połowę okrętów tureckich, uwolniono dwanaście tysięcy chrześcijańskich galerników; śmierć poniosło 27 tys. Turków, kolejne 5 tys. dostało się do niewoli. Pius V, świadom, komu zawdzięcza cudowne ocalenie Europy, uczynił dzień 7 października świętem Matki Bożej Różańcowej i zezwolił na jego obchodzenie w tych kościołach,   w   których   istniały   Bractwa   Różańcowe.   Klemens   XI, w podzięce za kolejne zwycięstwo nad Turkami odniesione pod Belgradem w 1716 r., rozszerzył to święto na cały Kościół. W roku 1883 Leon XIII wprowadził do Litanii Loretańskiej wezwanie "Królowo Różańca świętego - módl się za nami", a w dwa lata później zalecił, by w kościołach odmawiano różaniec przez cały październik.117
Kaplica zbudowana jest na planie prostokąta, potynkowana zewnętrznie i wewnętrznie. Ceglany fryz kostkowy. Wejście zamknięte odcinkowo, okienka zamknięte półkoliście, z nadprożami. Wieżyczka sygnaturki czworoboczna, drewniana, z latarnią.118 Dach dwuspadowy pokryty dachówką. Drzwi wejściowe wykonane tylko z drewna, z krzyżem na wierzchu. Nad wejściem zawieszony jest drewniany krzyż. Podłoga wnętrza kaplicy wyłożona jest płytkami sztucznego marmuru, natomiast dolna część kaplicy wyłożona jest płytkami klinkierowymi. Również ołtarz wyłożony   jest   klinkierem.   Ołtarz   poza   płytkami   zbudowany   jest z drewnianego blatu, pokrytego białym obrusem. Nad nim znajduje się wnęka, głęboka na 15 centymetrów, w której umieszczony jest duży obraz Matki Bożej. Nad nią zawieszony jest mały obrazek przedstawiający Matkę Bożą z Dzieciątkiem. Po lewej stronie zawieszony jest mniejszy obraz przedstawiający świętego, natomiast po prawej – obraz przedstawiający świętą. Na ołtarzu znajduje się duża figura Najświętszej Maryi Panny Różańcowej, a obok niej, mniejsza figura Najświętszego Serca Pana Jezusa. Obrazy i figury są stosunkowo „młode”, w bardzo dobrym stanie zarówno pod względem materiału, jak i farby. Dotychczas nie były odnawiane.119 Obok figur znajduje się jeszcze metalowy krzyż, oraz dwa świeczniki ze świecami, ponadto kwiaty doniczkowe, oraz cięte. Wejście do obiektu wyłożone jest kostką brukową. Ze względów bezpieczeństwa, po lewej i prawej stronie wyjścia, umieszczone zostały barierki. Powodem tego jest rów melioracyjny mieszczący się między obiektem, a ulicą Nowowiejską. Rów ten został zabudowany od strony górnej, oraz pokryty kostką brukową.    
Najstarsi mieszkańcy wspominają procesję, która chodziła z kaplicy Najświętszej Maryi Panny Różańcowej, do kaplicy świętej Marii Magdaleny w Tworogu Małym. Procesja wychodziła od kaplicy, idąc ulicą
Nowowiejską, następnie przechodziła przez las, docierając bezpośrednio  do „Magdalenki”.120 W czasie procesji, noszono uroczyście obraz Najświętszej   Maryi   Panny,   oraz   figurę   Najświętszej   Maryi   Panny. W czasie procesji śpiewane były pieśni maryjne, do Najświętszego Serca Pana Jezusa, oraz „Święta Magdaleno patronko nasza.”121       
Wśród maryjnych można wymienić : „Maryjo Matko, gdy pozdrawiam Ciebie”,122 „Tysiąc razy pozdrawiamy  Ciebie”,123  natomiast  w  przypadku  pieśni do Serca Pana Jezusa, śpiewano : „Jezu miłości Twej”,124 „Pobłogosław Jezu drogi”.125 Wiemy, że w procesji brała udział niemalże cała społeczność Nowej Wsi, oraz wielu wiernych z pozostałych części Trach. W czasie procesji śpiewających wiernych wspierała orkiestra.
    W przeciwieństwie do niektórych kaplic, gdzie nabożeństwo majowe nie było kontynuowane, ze względu na brak chętnych,126 tutaj społeczność nadal spotyka się na tej modlitwie.127
Ludzie gromadzą się tutaj na nabożeństwach po całym ciężkim dniu pracy, chcąc zawierzyć Niebieskiej Panience, swoje troski. Majowe rozpoczyna się o godzinie 18:30, aby każdy mógł na nie zdążyć. Na początek i zakończenie śpiewa się pieśni maryjna. Za każdym razem są to inne pieśni, aby nie powtarzać kilkakrotnie tych samych. Mieszkańcy spotykają się przez cały maj, codziennie na modlitwie, z wyjątkiem soboty.128 Pomiędzy pieśniami śpiewa się „Litanię do Najświętszej Maryi Panny”,129 „Wezwania do Matki Miłosierdzia”,130 „Wezwania do Matki Bożej”,131 lub „Litanię do Matki Boga i ludzi”.132 Wśród pieśni natomiast „królują” – „Zapada zmrok”,133 „Po górach dolinach”.134
Z kolei, w przypadku nabożeństwa różańcowego, mieszkańcy w jedną  z niedziel październikowych, modlą się razem z księdzem.135  Nabożeństwo odprawiane jest o godzinie 15:00. Kaplica stoi w spokojnym, pod   względem   ruchu   samochodowego,   miejscu.   To   też   umożliwia  przybycie wielu wiernych z parafii na modlitwę różańcową. Kaplica jest przystrojona kwiatami, głównie ciętymi, ponadto na  ołtarzu znajdują się kwiaty doniczkowe, zapalone świece, oraz krzyż. Na początek nabożeństwa śpiewa się pieśń „Zawitaj Matko Różańca świętego”,136 następnie znak krzyża rozpoczyna różaniec, który prowadzony jest przez księdza, w przypadku pierwszej i ostatniej tajemnicy, oraz przez wiernych w przypadku pozostałych tajemnic. Modlitwę różańcową kończy znak krzyża, oraz modlitwa „Pod Twoją Obronę”.137 następnie ksiądz dziękuje wiernym za udział w nabożeństwie, a ministranci rozdają w tym czasie obrazki z wizerunkiem Najświętszej Maryi Panny Różańcowej. Na zakończenie śpiewana jest pieśń „Pod Twój płaszcz się uciekamy”.138
W przypadku również i tej kaplicy kontynuowany jest piękny, stary zwyczaj dzwonienia sygnaturką, kiedy umiera któryś z mieszkańców Nowej Wsi.139 Kolejność w tym przypadku jest następująca : do osoby dzwoniącej sygnaturką przychodzi któryś z krewnych zmarłego, aby poinformować o śmierci członka rodziny. Następnie „dzwonnik” od razu przechodzi do kaplicy, gdzie zaczyna dzwonić sygnaturką w takt sylab modlitwy „Ojcze nasz”. Wielu ciekawych tego, kto odszedł  z ich społeczności, przychodzi do kaplicy, aby zapytać – kto zmarł, oraz  razem  z  dzwoniącym  zmówić  modlitwę  za  zmarłą duszę.140  Osobą, która dzwoni sygnaturką jest pani Bronisława Wolny, jej poprzedniczką była Klara Heider, a wcześniej pani Richter. 141 
------------------------------------------------
Odnośniki:

97. Wywiad z panią Ingą Hanslik, 31.03.2006.
98. Ex, nr 458.
99. DN, nr 489.
100. Ex, nr 494.
101. DN, nr 522.
102. Ex, nr 623.
103. Wywiad z księdzem proboszczem Marcinem Gajdą, 14.10.2005.
104. Ex, nr 568.
105. DN, s. 151-153.
106. DN, nr 621.
107. Wywiad z panią Haliną Kotlarz, 31.03.2006.
108. R. RESPONDOWSKI, Miasto i gmina Sośnicowice, Sośnicowice 2005, s. 17.
109. Wywiad z rodziną Goldman, 18.03.2006.
110. R. RESPONDOWSKI, Inwentaryzacja krajoznawcza województwa katowickiego.
        Gmina Sośnicowice, Katowice 1991, s. 16.
111. Wywiad z rodziną Goldman, 18.03.2006.
112. Wywiad z panią Marią Foit, 14.03.2006.
113. Wywiad z panem rodziną Goldman, 18.03.2006.
114. Wywiad z panem Jerzym Folwarczny, 20.03.2006.
115. Wywiad z rodziną Goldman, 18.03.2006.
116. MR, s. 201’.
117. ILG, 20.03.2006.
118. R. RESPONDOWSKI, Miasto i gmina Sośnicowice, Sośnicowice 2005, s. 17.
119. Wywiad z rodziną Goldman, 18.03.2006.
120. Wywiad z rodziną Goldman, 18.03.2006.
121. Wywiad z panią Urszulą Król, 05.03.2006.
122. Ch IV, 257.
123. DN, nr 640.
124. DN, nr 702.
125. Ex, nr 494.
126. DN, nr 539.
127. Wywiad z panią Różą Marek, 17.03.2006.
128. Wywiad z rodziną Goldman, 18.03.2006.
129. DN, s. 73-75.
130. DN, s. 151.
131. DN, s. 149-151.
132. DN, s. 151-153..
133. J. MARSZAŁEK (red.), Śpiewnik dla wychowania i duszpasterstwa młodzieży.
        Radość 4, Kielce 1994,    s. 23.
134.  DN, nr 687; Wywiad z rodziną Goldman, 18.03.2006.
135. Wywiad z rodziną Goldman, 18.03.2006.
136. Ch IV, 151.
137. DN, s. 75.
138. DN, nr 686.
139. Wywiad z rodziną Goldman, 18.03.2006.
140. Wywiad z panem Helmutem Marek, 17.03.2006.
141. Wywiad z rodziną Goldman, 18.03.2006.
                 
[spis treści]